M.C. Escher ve Başyapıtları – Belvedere

M.C. Escher sanatı ve sanata getirdiği fantastik yorumlara sahip eserleri ile bugün birçok sanat dalına direkt olarak nüfuz eden harika başyapıtların sahibidir. 

Matematiği görsellikle birleştiren ve bu görselliği farklı illüzyonlarla eserlerine yansıtan Escher, kişiliği ve verdiği eserler ile bugün birçok kişiyi etkilemiş tarihi bir kişiliktir. Şahsına münhasır kişiliğinin yansımaları olan başyapıtlarını inceleyeceğimiz yazı dizisinin ilki ile karşınızdayız. Çizdikleri ile ilgili en enteresan bilgilerin yer aldığı yazıları kaçırmamak için blogumuzu takip etmeyi unutmayın!

Escher - Belvedere
M.C. Escher, Belvedere, Litografi – 1958

Belvedere

Hiç kendinizi bir rüyanın içinde hapsolmuş ya da hiç bir merdivenin etrafında amaçsızca dolaşırken veya bir binadan çıkış yolunu bulamadığınız durumlarda buldunuz mu? Freud ve insan ruhunun derinliklerini inceleyen diğer uzmanlar sizin için bu rüyalara ışık tutabilir.

Ancak size böyle bir rüyanın nasıl hissettirdiğini gösterebilecek sadece bir kişi var. O kişi; Maurits Cornelis Escher. Escher, Belvedere, Other World, Up and Down, Ascending and descending ve Relativity gibi başyapıtlarında, bir rüyaya girebilmemizin ne kadar karmaşık olduğunu gösterir. Bu duyusal algı o kadar gerçekçi bir durum yaratabilir ki neredeyse gerçek bir deneyime yakın bir his yaratır. Yükseliyormuş gibi hisseder, oysa aslında yarı yolda iniş yaptığınızı farkedersiniz… acaba yükseliyor musunuz?

Bu çılgın eser (imkansız veya tuhaf bir bina) çok şaşırtıcı ve karışık bir görünümde bizleri karşılar ve Escher’in genel olarak tüm eserlerinde olduğu gibi imkansızlık neredeyse hiç fark edilmez… en azından ilk başta.

İlk izleniminiz: hmmm… “bu biraz arkaik görünümlü bir binaya benziyor!” Eser, orta çağ kıyafetleri giymiş küçük figürlerle doludur. Sahne size daha yakından bakmanızı isteyecek kadar ilgi çekici görünmektedir. İncelerken yavaş ama emin adımlarla incelemeye başlarsanız, gördüklerinizin gördüğünüz gibi olmadığını anlarsınız. İşte tam bu yüzden detaylar ilginizi çekmeye başlar ve Escher’in o inanılmaz dünyasına giriş yaparsınız.

Belvedere’nin Anlattıkları

Zemin katta o kadar çok şey oluyor ki gerçekte olandan uzaklaşmanızı sağlıyor. Elbette Escher bunu bilerek yapıyor. Bizi kasıtlı olarak sorunu ‘atlatmak’ için bahçe yoluna çıkarıyor. Öğrenilmiş bir çaresizliğe örnek olarak yanlış bir güvenlik duygusuna ve bunun basit bir temsil olduğuna inanmaya oldukça yatkınız. Bu tamamen Escher sözlüğüne uygun olarak, imkansız bir durumu niteliyor ve bu durumun gizemle örülmesi gerekiyor. Böylece görünenin tam olarak doğru olmadığını ikinci kata çıktıktan sonra anlıyorsunuz.

Burada, çevredeki dağlara bakan bir belvedere’nin (y.n: belvedere Türkçe olarak taraça ya da teras.) birinci katında sağ tarafta duran genç bir kadın görüyoruz. Görünüşe göre, Castrovalva yakınlarındaki İtalya’nın Abruzzo bölgesindeyiz. Sadece ona odaklanırsanız, hiçbir şeyin sizi rahatsız etmeyeceğine emin olabilirsiniz.

Üzerinde durduğu zemin resmin karşısında soldan sağa doğru ilerliyor. Tam bu noktada onu ziyaret etmek için iki erkek figürün bir merdivene çıktığı görülüyor. İşte bu iki seviye arasında bir yerde tuhaf bir şeyler oluyor.

Burada Escher’in sözlerine kulak verelim:

“Alt platformun zemininde, yani içeride, iki kişinin tırmanmakla meşgul olduğu bir merdiven duruyor. Ancak daha yüksek bir yere ulaşır ulaşmaz, tekrar açık havaya çıkıyorlar ve binaya tekrar girmek zorunda kalıyorlar. ”

İllüzyon İllüzyon İllüzyon

Genç hanımın ayakta olduğu zeminin dışında, merdiveni tırmanmaya hazır olan adam içeride görünüyor. Dahası, bu alan önden arkaya doğru bir görünüm sergiliyor. Başka bir deyişle, zemin ve kadının bulunduğu zemin birbirine dik açılarda paralel olarak duruyor. Yine zemini, zeminin arka ve ön köşelerinde başlayan sütunlarla destekliyor. Birlikte bakıldığında, her iki katın yapısı bir uçtan diğer uca bir dikdörtgen oluşturuyor gibi görünüyor. Bu kelimenin tam anlamıyla optik bir yanılsama!

Daha yakından baktığınızda, sütunların tuhaf bir şekilde düzenlendiğini göreceksiniz. Bizim açımızdan, vadiye bakan beyefendinin arkasında bulunan direk (A) solunda ki (okla), korkuluğun sağında bulunan B sütununa geçmelidir. Ancak olduğu gibi bu sütun (A), genç kadının üzerinde durduğu zeminin diyagonal kısmının önünü desteklemektedir. Ya da tersine çevirmek için beyefendinin baktığı kemer aslında mevcut değil. Yani özetle imkansız bir yapıdır.

Escher, kuşkusuz, kemeri beyefendinin üzerine konumlandırarak, aynı zamanda beyefendinin arkasında ki sütun C’yi bu kemer için bir destek olarak konumlandırarak ima ediyor. Bu da beyefendinin arkasındaki C sütununun, kadının üstünde durduğu kemerin önünü desteklediğini açıkça ortaya koyuyor. Bu, en üst düzenin görsel bir çelişkisidir. Bir sütunun dibinden başlayıp yukarı bakarsanız, dikkatsizce ve beklenmedik bir şekilde karmaşıklığın tamamen farklı bir bölümüne inersiniz.


zezeatolye.com

Geometri ve Sanat

Escher, Belvedere’yi Hollanda Grafiek en Tekeningen kitabında kapsamlı bir şekilde açıklamaktadır:

Sol alt ön planda bir küpün kenarlarının çizildiği bir kağıt parçası vardır. İki küçük daire, kenarların birbiriyle kesiştiği yerleri işaretler. Hangi kenar öne, hangisi arkaya geliyor? Üç boyutlu bir dünyada eşzamanlı ön ve arka imkansızdır ve bu yüzden tasvir edilemez. Yine de yukarıdan ve aşağıdan bakıldığında farklı bir gerçeklik sergileyen bir nesne çizmek oldukça mümkündür. Bankta oturan delikanlı elinde böyle bir küp benzeri saçmalık var. Bu anlaşılmaz nesneye düşünceli bir şekilde bakıyor ve arkasındaki Belvedere’nin aynı imkansız tarzda inşa edilmiş olmasından habersiz görünüyor.

Escher Belvedere’de bu kadar kurnazca uyguladığı optik yanılsamanın neden olduğu karışıklığı açıklığa kavuşturmak için, buraya bir küp çizimi ve imkansız bir küp yerleştirildi.

Sonuç

Belvedere, Ascending and descending ve Waterfall eserlerinde Escher, değişiklikleri ve perspektif kombinasyonlarını tek bir nesneye uygular. Ascending and descending eserinde, avlu etrafındaki merdivenlerde imkansız şeyler olur. Waterfall eserinde ise imkansızlık suyun yokuş yukarı hareketinde yatmaktadır.

Belvedere başyapıtında; iki platform arasındaki imkansız bağlantıyı algılarız. Escher, önceki eserlerinde kapsamlı bir deney yapmasaydı, bu ikonik sanat eserlerini asla üretemezdi.


Dükkan’da satışa sunulan Belvedere tablosu için buradan ulaşabilirsiniz:

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir